Jak oderwać dziecko od ekranu? Jak chronić jego uwagę i zachęcić do zabawy

Jeszcze kilkanaście lat temu dziecko, które się nudziło, miało właściwie dwa wyjścia: wymyślić sobie zajęcie albo przyjść do rodzica i powiedzieć: „Nudzi mi się”.

Dzisiaj istnieje trzecia możliwość.

Telefon.

Kilka sekund i dziecko już coś ogląda. Jeden film prowadzi do kolejnego, za chwilę pojawia się rolka, gra albo następna propozycja. Nie trzeba nawet specjalnie szukać — kolejne treści pojawiają się same.

I właśnie tutaj warto się zatrzymać.

Nie dlatego, że internet jest zły albo że każde dziecko korzystające z telefonu robi coś niewłaściwego. Technologie są częścią naszego życia i nie ma sensu udawać, że możemy wychować dzieci w świecie bez ekranów.

Problem zaczyna się wtedy, gdy ekran staje się najłatwiejszą odpowiedzią na nudę, zmęczenie, podróż, oczekiwanie, złość czy po prostu brak pomysłu na zabawę.

Kiedyś dziecko szukało zabawy. Dzisiaj zabawa szuka dziecka

Dziecięca nuda przez lata miała bardzo ważną funkcję. To właśnie wtedy powstawały bazy z koców, dziwne gry wymyślane na podwórku, papierowe samoloty, rysunki, historie, zabawy w sklep, szkołę, restaurację czy poszukiwaczy skarbów.

Dziecko musiało uruchomić wyobraźnię.

Dzisiaj wystarczy przesunąć palcem po ekranie. Po drugiej stronie działają systemy, których zadaniem jest podsuwać kolejne treści tak, żebyśmy chcieli zostać przy nich jak najdłużej.

Dorosłym też trudno czasami powiedzieć sobie: „wystarczy” i odłożyć telefon. Tym bardziej trudno oczekiwać od kilkuletniego dziecka, że samo zawsze będzie wiedziało, kiedy przestać.

„Dam mu telefon, tylko na chwilę”

Każdy rodzic zna takie sytuacje. Trzeba ugotować obiad, przejechać kilka godzin samochodem, porozmawiać przez telefon, dokończyć pracę, posprzątać albo po prostu odpocząć po ciężkim dniu.

I wtedy smartfon jest niezwykle wygodnym rozwiązaniem. Dziecko siedzi spokojnie, nie woła, nie marudzi, nie pyta po raz dwudziesty: „Daleko jeszcze?”. To działa.

Sami jesteśmy rodzicami i dobrze wiemy, jak łatwo w takiej chwili powiedzieć: „Masz telefon, tylko na chwilę”. Czasem naprawdę ratuje sytuację i nie ma sensu udawać, że jest inaczej.

Problem pojawia się wtedy, gdy rozwiązanie, które świetnie działa tu i teraz, zaczyna automatycznie pojawiać się w każdej podobnej sytuacji.

Po pewnym czasie dziecko może coraz rzadziej szukać innych możliwości. A przecież świat poza ekranem daje mu doświadczenia, których żadna rolka nie zastąpi.

Dziecko potrzebuje doświadczać, a nie tylko oglądać

Rysowanie ćwiczy rękę i wymaga skupienia. Gra planszowa uczy czekania na swoją kolej. Budowanie wymaga cierpliwości. Zagadki zmuszają do zastanowienia. Wspólna zabawa oznacza rozmowę, reagowanie na drugą osobę i radzenie sobie także z tym, że czasem się przegrywa.

To właśnie podczas takich zwyczajnych aktywności dziecko ćwiczy wiele umiejętności, które później wykorzystuje w szkole i codziennym życiu.

I wcale nie oznacza to, że każda zabawa musi mieć etykietkę „edukacyjna”. Dziecko bardzo często rozwija się właśnie wtedy, gdy po prostu dobrze się bawi.

Najcenniejsza rzecz, jaką możemy dać dziecku, nie kosztuje nic

To nasza uwaga. Nie chodzi o to, żeby każdego dnia organizować dziecku kilka godzin atrakcji. Czasami wystarczy 15 czy 20 minut, podczas których naprawdę jesteśmy razem — bez odpowiadania na wiadomości i ciągłego zerkania na telefon.

Można rozegrać krótką planszówkę, narysować razem potwora, zrobić konkurs śmiesznych min, rozwiązać zagadkę, pobawić się w kalambury albo wymyślić historię, w której każde z nas dodaje jedno zdanie.

Dla dorosłego to może być zwyczajny kwadrans. Dla dziecka — moment, który później pamięta znacznie dłużej, niż nam się wydaje.

Nie chodzi o zakaz ekranów

Całkowity zakaz technologii nie jest rozwiązaniem. Dzieci dorastają w cyfrowym świecie i będą z niego korzystać. Ważniejsze jest pokazanie im, że telefon jest jedną z wielu możliwości, a nie automatyczną odpowiedzią na każdą wolną chwilę.

Co więcej, sam ekran nie musi oznaczać bezwartościowej rozrywki. Może służyć do nauki, rozwijania zainteresowań i ćwiczenia konkretnych umiejętności. Sami na ZabawyBezNudy.pl stworzyliśmy platformę z grami edukacyjnymi, dzięki którym dzieci mogą ćwiczyć między innymi pisanie, liczenie, rozpoznawanie liter i inne podstawowe umiejętności.

Dlatego nie chodzi nam o walkę z technologią. Chodzi o świadomy wybór. Jest różnica między kolejnymi minutami bezwiednego scrollowania a grą, w której dziecko naprawdę coś robi, myśli, odpowiada i ćwiczy.

Ekran może więc być wartościowym narzędziem. Nie powinien jednak wypierać wszystkiego innego. Dobrze, jeśli obok niego jest także miejsce na kartkę i kredki, książkę, planszówkę, zadania, ruch, zabawę w samochodzie czy zwyczajne wymyślanie czegoś od zera.

Bezpieczne treści też mają znaczenie

Dlatego samo pytanie: „Ile czasu moje dziecko spędza przed ekranem?” nie mówi jeszcze wszystkiego. Równie ważne jest drugie: co dziecko właściwie robi w tym czasie?

Internet potrafi być fantastycznym źródłem wiedzy, inspiracji i dobrej zabawy. Jednocześnie obok wartościowych materiałów znajdują się tam treści przypadkowe, powierzchowne albo zwyczajnie niedostosowane do wieku dziecka.

Dlatego szczególnie w przypadku najmłodszych warto wiedzieć, z czym mają kontakt, wybierać dla nich wartościowe treści i jednocześnie regularnie pokazywać, że równie ciekawie może być także poza ekranem.